حسام الدوله معزى ، نجف قلى [ ميرزا ] نجف قلى ميرزا ( آقا سردار ) فرزند ابراهيم ميرزا ، فرزند بهرام معز الدوله ، فرزند عباس ميرزا ، فرزند فتحعلى شاه قاجار ، در سال 1303 هجرى قمرى ، در نجف متولد شد . به زبانهاى عربى و انگليس و فرانسوى آشنايى كامل پيدا كرد . و به علت خدمت طولانى در وزارت امور خارجه ، ظاهرا از متون قراردادها و فرمانهاى بايگانى وزارت خارجه اطلاع داشت . و اين آگاهى در نوشتن كتابهايش به او كمك كرد . در شهريور 1354 خورشيدى ، 1257 جلد كتاب چاپى به زبانهاى فارسى و انگليسى و فرانسه به دانشگاه شيراز اهدا كرد . حسام الدوله در ارديبهشت سال 1359 خورشيدى در تهران وفات يافت . آثار به‌جا مانده از او عبارتند از : 1 - تاريخ روابط سياسى ايران با دنيا در 2 جلد . 2 - تاريخ راه‌سازى در ايران . 3 - راز كاميابى ژابن . 4 - عالم حيوانات يا كليد دام و دد . 5 - ترجمهء كتاب تاريخ امريكا . 6 - ترجمهء كتاب تاريخ انگليس . 7 - ترجمهء كتاب تاريخ روسيه . 8 - ترجمهء كتاب پطر كبير . 9 - ترجمهء كتاب زندگى فردريك . 10 - ترجمهء كتاب زندگى ژوزفين و ناپلئون . [ 1 ]

--> [ 1 ] م : مجلهء آينده ، سال ششم ، شمارهء 8 - 7 .